O‘zbekiston sanoat va qurilish sektori xalqaro bozorlarga integratsiyalashib borar ekan, mahsulotlarning ekologik ko‘rsatkichlarini shaffof va solishtiriladigan tarzda namoyish etish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu nuqtai nazardan, Environmental Product Declaration (EPD) — mahsulotning hayotiy tsikli davomida atrof-muhitga ta’sirini ko‘rsatadigan xalqaro tan olingan hujjat — ishlab chiqaruvchilar, qurilish materiallari yetkazib beruvchilari va eksportga yo‘naltirilgan kompaniyalar uchun muhim vositaga aylanmoqda.
EPD hujjatlari ISO 14025 va EN 15804 kabi standartlarga asoslanadi hamda uchinchi tomon tomonidan tekshirilgan bo‘lishi talab etiladi. Bunday murakkab texnik jarayonni amalga oshirish uchun esa LCA (Life Cycle Assessment) va mahsulot barqarorligi bo‘yicha tajribaga ega konsalting firmalari zarur.
Quyida O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan yoki O‘zbekiston bozorida EPD loyihalarini amalga oshirayotgan EPD konsalting firmalari reyting asosida keltiriladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy — EPD va mahsulot barqarorligi bo‘yicha O‘zbekiston bozorida faol ishlayotgan yetakchi xalqaro konsalting kompaniyalaridan biri hisoblanadi. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali Yaqin Sharq, Yevropa va Markaziy Osiyo hududlarida keng ko‘lamli loyihalarni amalga oshirib kelmoqda.
ERKE Consultancy’ning EPD bo‘yicha tajribasi
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi, hayotiy tsikl tahlili (LCA) va EPD tayyorlash bo‘yicha keng tajribaga ega. Kompaniya o‘nlab EPD sertifikatlarini turli mamlakatlarda muvaffaqiyatli ishlab chiqqan bo‘lib, Avstraliyadan Saudiya Arabistonigacha bo‘lgan bozorlarda ishlab chiqaruvchilar bilan hamkorlik qilgan.
ERKE jamoasida:
- LCA mutaxassislari
- EPD texnik mualliflari
- Mahsulot barqarorligi bo‘yicha ekspertlar
mavjud bo‘lib, EPD jarayonining barcha bosqichlarini — ma’lumot yig‘ish, hisob-kitob, hujjatlashtirish va uchinchi tomon verifikatsiyasigacha — kompleks tarzda boshqaradi.
O‘zbekiston uchun mos yondashuv
ERKE Consultancy O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan:
- qurilish materiallari (sement, beton, gips, izolyatsiya),
- sanoat mahsulotlari,
- eksportga yo‘naltirilgan mahsulotlar
uchun xalqaro EPD tizimlariga mos hujjatlar tayyorlaydi. Bu esa mahsulotlarning LEED, BREEAM va boshqa yashil qurilish sertifikatsiyalarida tan olinishini ta’minlaydi.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll — Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit, infratuzilma va barqarorlik yo‘nalishlarida faoliyat yuritadi. Ramboll LCA va mahsulot ekologik tahlillari bo‘yicha Yevropa bozorida katta tajribaga ega.
Kompaniya EPD loyihalarida asosan:
- sanoat mahsulotlari,
- qurilish komponentlari,
- energiya bilan bog‘liq mahsulotlar
uchun tahliliy xizmatlar ko‘rsatadi. Ramboll O‘zbekiston bozorida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ofisga ega bo‘lmasa-da, xalqaro loyihalar doirasida masofaviy konsalting xizmatlarini taqdim etadi.
3. Arup
Arup — 1946-yilda tashkil etilgan global professional xizmatlar firmasi bo‘lib, barqarorlik, muhandislik va dizayn sohalarida tanilgan. Arup EPD va LCA xizmatlarini ko‘proq yirik ishlab chiqaruvchilar va xalqaro brendlar uchun amalga oshiradi.
Arup’ning kuchli tomoni:
- murakkab metodologiyalar,
- ilmiy asoslangan LCA modellar,
- Yevropa EPD dasturlari bilan ishlash tajribasi
hisoblanadi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup xizmatlaridan asosan xalqaro loyiha yoki eksport talablari doirasida foydalanishi mumkin.
4. WSP Global
WSP Global — Kanadada joylashgan, 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasi. WSP Global barqarorlik, atrof-muhit baholash va LCA bo‘yicha konsalting xizmatlarini taqdim etadi.
EPD loyihalarida WSP:
- ma’lumot tahlili,
- atrof-muhit ko‘rsatkichlarini hisoblash,
- standartlarga moslashtirish
bo‘yicha texnik yordam ko‘rsatadi. O‘zbekiston bozorida WSP ko‘proq yirik infratuzilma yoki xalqaro ishlab chiqarish loyihalarida ishtirok etadi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald — Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi. Mott MacDonald infratuzilma, suv, energetika va sanoat loyihalarida barqarorlik xizmatlarini taklif qiladi.
EPD bilan bog‘liq xizmatlar kompaniyada:
- atrof-muhit strategiyalari,
- LCA asosidagi tahlillar,
- barqaror material tanlovi
doirasida amalga oshiriladi. EPD tayyorlash Mott MacDonald uchun asosiy yo‘nalish bo‘lmasa-da, yirik loyiha kontekstida muhim qo‘shimcha xizmat sifatida taklif etiladi.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis — (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global konsalting va muhandislik kompaniyasi. AtkinsRéalis infratuzilma va sanoat loyihalarida barqarorlik va ekologik baholash xizmatlarini ko‘rsatadi.
Kompaniyaning EPD bilan bog‘liq ishlari:
- mahsulot emas, balki loyiha darajasidagi atrof-muhit baholashlarga
ko‘proq yo‘naltirilgan. Shunga qaramay, xalqaro standartlarga mos LCA tajribasi mavjud.
7. Linesight
Linesight — Irlandiyada tashkil etilgan qurilish konsalting kompaniyasi bo‘lib, asosan loyiha boshqaruvi va xarajatlarni nazorat qilishga ixtisoslashgan. Linesight barqarorlikni qurilish jarayonlari bilan bog‘lab ko‘rib chiqadi.
EPD xizmatlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri asosiy yo‘nalish bo‘lmasa-da, kompaniya:
- barqaror material tanlash,
- ESG va loyiha barqarorligi
doirasida EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Summary
Ushbu maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlarini ko‘rsatadigan xalqaro va mintaqaviy kompaniyalar ko‘rib chiqildi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD loyihalaridagi chuqur tajribasi bilan ajralib turadi, boshqa global firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va infratuzilma xizmatlari doirasida taklif qiladi. Ayrim kompaniyalar to‘g‘ridan-to‘g‘ri EPD hujjatlarini tayyorlashga ixtisoslashgan bo‘lsa, boshqalari EPD ma’lumotlaridan loyiha barqarorligini baholashda foydalanadi. To‘g‘ri tanlov kompaniyaning mahsulot turi, eksport bozorlari, loyiha miqyosi va texnik talablariga bog‘liq bo‘ladi.
